Wednesday, 29 February 2012

John Steinbeck - The Moon Is Down - Ay Battı


John Steinbeck bu romanıyla fərqli mövzuyla qarşımıza çıxır. Müharibənin insanı həm fiziki həm də ruhi olaraq necə əridib, tükətdiyini böyük usdalıqla izah edir. Əsir götürənlərlə götürülünlərin niyə döyüşdüklərini, nə vaxta qədər döyüşəcəklərini təxmin edə bilməyən insanların düşdükləri müşgülü, başqa sözlə müharibədən çox döyüşçüləri insani yanaşma tərzi ilə araşdırır yazar. Ay batdı həcmcə kiçik kitab olsa da çatdırmaq istədikləri böyük olduğundan böyük romandır. Ay batdı,insan şərəfini, cəsarətini, sevgisini hər şeydən üstün tutan və sivil yaşam tərzinin vacibliyini vurğulayan bir əsərdir. Uzun müddət əsir götürülən və əsir götürən insanlar düşməncə hisslərlə yaşayırlar. Gün gəlir və əsir götürənlər öz əsirliklərinin fərqinə varırlar. Ətrafları düşməncə davranış və baxışlarla mühasirəyə alınmışdır. Ay batdı şərait nə olursa olsun insanın insansız və insanlıqsız ola bilməyəcəyini izah edən böyük bir romandır. Kitab Almanların Norveçin müharibə anlayışını unutduğu kəndi mühasirəyə almağından söhbət açır. Vəziyyəti hər iki mövqedən: həm işğalçılar həm də işğala məruz qalanların gözüylə görürük. Bu romanda John Steinbeckin Faşizm fəlsəfəsi və ideologiyası ilə hesablaşdığını görürük. Ən maraqlı məqamlardan biri də odur ki, romanı oxuyan zaman bir dəfə də olsun Almaniya və ya Norveçin adı çəkilmir. Uzun araşdırmalardan sonra bu fakt ortaya çıxmışdır. Əgər ağlını itirən əsgərlər və üsyan edən müstəmləkələr haqqında oxumaq istəyirsinizsə bu kitab tam yerinə düşər. Kitabda olan obrazlar və hadisələrin daha da geniş təhlilini yazmaq mümkündür (5- 6 səhifə və ya daha çox ola bilər amma oxucuları yormaq istəmirəm və maraq göstərənlər kitabı özləri oxuya bilərlər).
Steinbeck insanı nə qədər də adi, adi insanların nə qədər vacib olduğunu, vacib şeylərin necədə kiçik olduğunu izah edən kitabları ilə insanı həm ən böyük fəlakət həm də ən böyük ümid olduğunu söyləyən: təbiəti, torpağı və canlıları ucaldan bir səsdir.
''Özgür insanlar savaş çıkarmazlar ama savaş çıkmışsa, yenilseler bile savaşa devam ederler. Bu yüzden küçük çatışmaları sürü zihniyetli halklar, savaşları da özgür insanlar                                                                                      kazanır.''
                                                             John Ernest Steinbeck Kimdir?
                                                            John Steinbeck - Fareler ve İnsanlar Haqqında

Monday, 27 February 2012

Toki o kakeru shôjo - Zamanı fəth etmiş qız


Qoy axrıncı gördüyün Sakura divarda çəkilmiş olmasın...  


   Bəşər övladı bu dünyaya gələndən bu yana hər zaman zamanda səyahət haqqında fantaziyalar qurmuşdur. Hər mədəniyyətin, millətin bu mövzuda özünəməxsus fikirləri, fantaziyaları var. İngilislərdə H.Wells bu mövzuda nəinki öz ölkəsində bütün dünyada ən məşhurlardandır. Hətta öz ölkəmizdə belə fantastikanın zamanda səyahət, zaman itkinləri mövzularında hekayələr və romanlara rast gələ bilərik (Namiq abdullayev,Fərhad Məmmədov və s.). Həqiqətən də insan keçmiş və gələcəklə yaşayır. Biz hər birimiz beləyik. Bu gün ali təhsil alırıq ki, sabah yaxşı bir yerdə işləyib həyatda özümüzə yer edək – Gələcəyə istiqamətlənmiş. Bəzi insanlar da keçmişlərində olan problemləriylə yaşayırlar (Hansısa uğursuzluqları, sevgililərindən ayrılmaları, taleyin acı həqiqətləri və s.) – keçmişə istiqamətlənmiş. Keçmişdə olan problemləri aradan qaldırmaq və gələcəyimizi sığortalamaq üçün zamanda səyahət pis olmazdı. Hə?

   Filmə gəldikdə. Yaponlar adətən ya çox yaxşı, maraqlı, təsirli və real ya da çox qeyri-real, fantastik və gülməli filmlər çəkirlər. Yapon film və animasiyaları həmişə metaforalarla zəngin olur.  Film sadə və mənalıdır. Mülayim atmosferi var. Film məndə yüngül kədər və dərin fatalizm hissi oyatdı. Beynimdə belə bir fikir yenidən oyandı ki, elə hadisələr var ki, sadəcə baş verməlidir və həyata davam etmək üçün də biz onu qəbul etməli və yaşamalıyıq. Filmdə sevgiyə aid epizodlar da var. Səmimi, təmz və işıqlı hisslər. Nə vaxtsa sevdiklərimiz bizim yaddaşımızdadı. Bəlkə də biz bunu tam olaraq bilmirik amma filmdəki kimi bir gün bunun fərqinə varırıq. Ən əsası xatirələrimizi oyadan qoxular hamı üçün fərqlidir. Akarinin anası üçün bu Lavanda, özü üçün isə Sakuradır. Maraqlıdır. Xatirələrdə gəzişmək elə zamanda səyahətdir. 



Thursday, 23 February 2012

Leyla - Alexandra Cavelius



Bir az isyan: Bir çoxlarımız müharibə sözünü tarix kitablarında, xəbərlərdən, filmlərdən, oyunlardan və Qarabağdan bilirik. Bu kitab müharibə anlayışını adi, günahsız insanın timsalında bütün bəşəriyyətə çatdırmaq istəyir. Həssas insanlara məsləhət görmürəm bu kitabı. Ciddi təsir edə bilər. Belə ki, kitabı oxuduqca insan adlanan məxluqun bu qədər alçala biləcəyini və bu gedişlə heç vaxt düzəlməyəcəyini gördüm. İlahi, nə vaxt qurtaracaq bu zülüm? Kitabdakıları oxumaq, hadisələri təsəvvürə gətirmək belə insana mənəvi əziyyət, işgəncə verir. Qaldı ki, bunu reallıqda yaşamış insanlar var. Əlbəttə ermənilərin bizlərə etdikləri heç də kitabdakılardan geri qalmır. Buna baxmayaraq elə biliriəm ki Qarabağ müharibəsində əziyyət çəkmiş insanların həyatını xırdalığı ilə izah edən roman yoxdur. Kitabdakıları xatırlayıb evdə başımı itirmiş, şok vəziyyətində ora bura gəzirdim. İnsanın tarixi müharibə ilə yoğrulub. Axı biz niyə sülh içində, düşünərək yaşaya bilmirik? Yəni həqiqətən də bizi intuisiyalarımız bu dərəcədə idarə edir? Yox insan bu ola bilməz. Bunların hamızı iblisin olduğnu sübut edir. Bəzən kitabı kənara qoyub dərindən nəfəs almalı olurdum. Hətta düşünürdüm ki, kitabı davam eliyim yoxsa yox! Fikirləşirdim. Leyla bütün bu zülümlərə dözə biləcək? 1992 – 95 Serbiya Bosniya müharibəsi haqqında inanılmaz kitab.
Psixoloq gözü ilə: Kitabın sonlarında Leylanın bu qədər zülmdən sonrakı həyata qayıdma çabaları təsvir olunub. Psixologiya ilə maraqlananlar və ya psixoloqların özlərinə faydalı olacaq kitab olduğunu hesab edirəm. Kitabdan mənə qalan bir termin oldu. Hissizləşmək. Qıza olunan təcavüzlərdən sonra hiss etmək qabiliyyətini belə itirdi. Bu dünyadan qopdu. Öz dünyasında kabuslarla mübarizə apararaq, qorxaraq yaşadı. Axırıncı yaxşı insan yaşayanadək mən də yaşayacam deyirdi Nitşe. Bəli yaxşı insanlar burda da oldu. Onlar olmasaydı çox dözə bilməzdi Leyla. Ona görə mücərrəd də olsa o insanlara təşəkkür edirəm. Zülmə, ədalətsizliyə, şərəfsizliyə məruz qalmış insan övladını öz ruhlarındakı işıqlarıyla aydınlatdıqları üçün. Kitabı oxuyub hayqırmamaq mümkün deyil. Müharibə anlayışının əslində qadınlar üçün daha ağır olduğunu başa düşdüm. Bəli. Müharibənin iç üzünü görün bu kitab vasitəsiylə. Əslində bu kitabı oxuyub bir çox insan əllərini Allaha açıb milyardlarla şükür etməlidir. Kitabdakı dəhşətləri yaşamadığına görə. Ən əsası kitabdakıların gerçək olması insanı bir az da məyusluq quyusuna atır. Elə şeylər var ki, “bu qədər də olmaz” dedizdirir insana. Ətrafımda olan bəzi “dost - tanışlarım” deyir qoy müharibə olsun falan filan. Onlara bu kitabı oxutdursam, onlarda olacaq dəyişiklikləri görmək istərdim.
Kitabın sonu xüsusiylə maraqlı gəlir. Leyla bütün bu çətinliklərə sinə gələ biləcək? Bənzəri hadisələr baş verərkən insanlıq haradaydı.?!

Tuesday, 21 February 2012

Черные небеса - L'autre monde



Filmdə nə isə bir məna axtarmaq və ya mənalı sonluq gözləmək əhəmiyyətsizdir. Güya filmin rejisoru psevdo- fəlsəfi və sürrealist art – house yaratmaq istəyib. Film kim üçündür, nə üçündür, nə haqqındadır və ya ümumiyyətlə məna nədir? kimi sualların cavabı filmə baxdıqdan sonra belə qaranlıq qalır. Niyə qaranlıq qalır? Çünkü bizim üçün belə filmlərə baxmaq hələ tezdir. Filmin çəkildiyi Fransa və onun timsalında bir çox Avropa ölkələri və ABŞda bu mövzular normal və başa düşüləndir. Narkotik, virtual həyat və eyforiyaya düşmüş GƏNCLƏRin həyatla hesablaşmağı. Özümü nə qədər də məcbur etsəm də filmdə bunları gördüm: psixotrop maddələri qəbul edərək həyatın nəbzindən kənarda qalan insanın ölmək istəyi. Virtual və real həyatın bir – birinə paralelliyi. Virtual həyatın aslılıq yaratması və hətta formasını dəyişməsi.Xəstə psixologiyalı insanların davranışlarının bariz nümunəsi. Nəyin  yaxşı nəyin pis olduğunun fərqinə varılamamaq və s. Filmin ən əsas cəhəti virtual həyatın təsvir olunmasıdır. Bu gün biz artıq virtual həyatın bir hissəsini yaşayırıq. Yəni müəyyən hissəmiz artıq virtual həyatdadır. Bununla da həyat öz formasını dəyişir. Vaxt gələcək insanlar tamamilə virtual həyatı seçəcəklər. Çünkü reallıqda onlar zəif və yaraşıqsız, virtual həyatda isə güclü və yaraşıqlı ola bilərlər. Reallıqda onlar kasıb, virtualda isə milyorder ola bilərlər. Ödə və yaşa. Çox uzaqlaşmayaq. Virtual həyat bu günkü insanlarda dəyişiklik edir. Filmdə bunu görmək olar. Dəyişiklik əslində çox ümumi sözdür. Xırdalamayacam. Əlbəttə filmdə tapmacaların və sirrlərin də olduğunu güman edirəm amma vaxt itirməyə dəyməz. Mənə bu filmdən nə qaldı? Film müddətində səsləndirilən M83 adlı qrupun mahnısı və film bitdikdən sonrakı soundtracki. Yenə də onu deyim ki, narkotik və kompyuter oyunları asılılığın şərti adıdır.

Filmə Türkcə baxmaq istəyənlər üçün Türkcə adı: Karanlık Cennet  

Saturday, 18 February 2012

Meet Joe Black - Tanış Olun. Cənab Black



Filmin baş qəhrəmanı olan məşhur iş adamı, vicdanlı həyat yaşamış William Parrish (Antony Hopkins), çox maraqlı bir vəziyyətə düşür. Ona ölüm qonaq gəlir. Təsəvvür edin ki, evdəsiz, adi işlərinizlə məşğul olursunuz və birdən budur qapı döyülür ya da sadəcə otaqda ölüm peydə olur. Unutma  o səni səndən də yaxşı tanıyır. Ona görə dərhal doğru söylədiyini başa düşürsən. Maraqlıdır əslində. Görəsən sabah ölümün gələcəyini bilsəydik nə edərdik? Bəyəm ölüm bizi hər zaman müşayət etmir?
Uzun vaxt idi ki, belə romantik, mistik,tragik amma ümumilikdə çox poetik nağıla baxmırdım.  Qeyri standart və yeni bir şey etmək istəyiblər. Nəticə olaraq da məncə uğurlu və maraqlı alınıb. Filmə baxmaq xoş, həyəcanvericidir. Dialoqlar düşündürücü, epizodlar gözəl,səmimi və emasionaldır.
Məzuniyyət: Ölüm insanların dünyasını öyrənmək üçün məzuniyyət götürmüşdür. Bunu Williama deyərkən William təəccüblənir:
-         Bəs yaxşı sənin işini kim görür?
-         Çoxlu hissələrimin olduğunu düşün. Bunu sonsuzluğa vur və əbədiyyətlə müqayisə et.
Olduqca maraqlı amma sadə süjet xətti olan filmin əsas mənası, insanların dünyasında sevgidən vacib ikinci bir şeyin olmadığını göstərir. Başqa sözlə bunu ölüm də başa düşür. Sevgi dediyimiz zaman həm Ölümün Williamın qızına aşiq olmağı həm də Williamın qızına və ailəsinə olan sevgisi (ailə üzvləri arasındakı sevgi) nəzərdə tutulub. Yəni belə başa düşürəm ki, ölüm hər dəfə eyni işləri görməkdən bezib və eyni zamanda insan olmağın necə bir hiss olduğunu öyrənmək istəyib. Ölümün fiziki olaraq keçirdiyi metamorfozlar yaxşı təsvir olunmuşdur. İnsana xas olan hisslərin – uşaq ərköyünlüyü, hakimiyyət hərisliyi və s. – necə bir-birini əzəv etdiyini görürük.
Ölüm və vergilər qaçılmazdır: Ölüm və vergilər qaçılmazdır. Qərbdə məşhur olan bu deyim filmdə çox əla göstərilmişdir. Bunun şahidi olmaq üçün filmə baxmaq lazımdır sadəcə. Ölüm və verginin filmdəki yeri məndə inanılmaz təəsüratlar yaratdı. Xüsusiylə sonluq nəfəskəsicidir.
-         Biz hara gedəcəyik?
-         Yuxarılara
-         Bu çətin olacaq?
-         Sənin üçün yox William.
-         : )
Filmin kuliminasiya nöqtəsi də elə budur. Yəni William özünü hər zaman olduğu kimi ölümün qarşısında da layiqli aparır. Hətta ailəsini qorumaq üçün ölümə hədə qorxu belə gəlir. Təqdirə layiqdir. İnsan göstərdi ki, o sadəcə öz həyatını idarə etməyi yox, eyni zamanda ölümün qərarlarını belə dəyişə bilər.
Əla bir film. Dram, sürrealizm və ali güclər haqqında filmləri sevənlər üçün məsləhət görərdim.
Ən əsası isə ölüm həyatın özünü sevdi.

Qeyd: Məqalə kinopoisk.ru saytının müvafiq film üzrə insanların bildirdikləri fikirlər və şəxsi fikirlərimdən ibarətdir.


Sunday, 12 February 2012

Stefan Sveyq - Bəşəriyyətin Ulduzlu Saatları - Tarixi Miniatürlər



Kitabda bizim tarix və coğrafiya kitablarından oxuduğumuz darıxdırıcı faktların bədii dillə və çox maraqlı formada çatdırılması ilə qarşılaşırıq. K.Kolumb, Napaleon, Skot, Lenin kimi tarixi şəxsiyyətlərin və İstanbulun fəthi, ABŞdan Avropaya okeanın altı ilə teleqraf xəttinin

çəkilişi kimi bəşəriyyətin yaddaşında həmişəlik qalan hadisələrin haqqında kiçicik də olsa məlumat almaq mümkündür (kiçik həcmli olsa da məncə elə ən yaxşısı belədir). Həcmcə kiçik olan bu kitab məndə çox maraqlı və fərqli hisslər yaratdı. Adını bəşəriyyətin yaddaşına həkk etdirmiş bir çox insanın uğur qazanmalarında olan çətinliklər və keçirdikləri hisslər məncə hər bir insana maraqlı olardı. Bu kitabın bizim dilimizdə olmsaını buna görə yüksək dəyərləndirirəm. Ümumiyyətlə Sveyqin əsərləri bəzi dünya universitetlərində dərslik olaraq oxutdurulur. Əsərləri çox maraqlı və oxumağa dəyərlidir. Özünəməxsus üslubu var yazarın. İnsanlıq tarixinə fərqli yanaşma. Daha maraqlı və əyləncəli. Bu kitabında isə tarixin dönüş nöqtələrini oxuyub müxtəlif maraqlı məlumatlar öyrənə bilərik. Əlbəttə kitabdakı tarixi miniatürlər həcmcə kiçikdir. Bunun səbəbi yazarın yazdığı mövzular haqqında tarixi sənədlərin və xatirələrin çox az olmasıdır. Hər bir insanın həyatında parlaq, işıqlı saatlar olur. Bəzən bu işıq minlərlə, milyonlarla digər insanların həyatına da işıq salır.

Saturday, 11 February 2012

Priceless - Qiymətsiz +16



İnsannı həyatı bir anda dəyişə bilər? Dəyişə bilər.

Tipik Fransız həyat tərzi. Adi barmen və sadəcə varlı kişilərin hesabına yaşayan “gənc qız”. Böyük bir yanlış anlaşılma və budur ciddi dəyişikliyin astanası. Budur Fransız şarmı. Bir birilərini qarşılıqlı razılaşma əsasında müvəqqəti “sevən”lər. Bəzi məzəli və ağıllı epizodlar. Əslində filmin hər bir obrazının öz romanı, taleyi var hansı ki, rejisor tərəfindən sıxışdırılıb. Süjet xətti sadə və öncədən bilinən olsa da hər halda ən bəyəndiyim cəhət, aktyorların performansı oldu. Səssiz epizodlar mənim ən sevdiyim epizodlardır. Burda da onlardan var. Sözə ehtiyac var ki? Pulla müvəqqəti xoşbəxtliyin alınması ilə özünü alçaltmaq. Frnasız ekleri kimi incə və zərif bir film. Romantika, Komediya. 
Sən mənə layiq deyilsən. Hətta mən belə səni satın ala bilmədim. 


Friday, 10 February 2012

Ferens Molnar - Pal Küçəsinin Oğlanları - Tərcümə edən: Ramil Səfərov


qurgen markanyanı öldürməklə Ramil elə bir zirvəyə ucaldı ki, sözlər köməyimə gəlmir izah etməyə. Vətənini sevən insan necə bir vəziyyətə düşürsə düşsün həmişə ona xeyirli olmaq üçün çalışır. Zindanda ömrünün geri qalanını yaşamaq taleyi ilə barışan Ramil, Pal Küçəsinin Oğlanları romanını tərcümə etməklə vətənimizə xidmət etməyə davam edir. Şübhəm yoxdur ki, bu roman onu oxuyan hər bir insanda (yaş məhdudiyyəti olmadan) vətənpərvərlik hissini alışdıracaq. Məktəb kitabxanalarına və eyni zamanda ədəbiyyat dərsiklərinə bu roman daxil ediməli və təbliğ edilməlidir (necə ki bunu Polşa və Macarıstan etmişdir). Ramilin ruhu bayrağımıza, vətənimizə, millətimizə, sənə, mənə olan təhqirə dözə bilməzdi! Necə ki, o ana qədər dözə bilməyib, gecəsini gündüzünü vətən xidmətinə ayırırdı. Yorulmadan! Qələbəni gözləyərək! Bu kitabı almağı özümə borc bildim. Kitabdan əldə olunan gəlir ramilin tərcümə edəcəyi növbəti kitabının nəşrinə sərf olunacaqdı. Həmişə də almağa hazıram.
Uşaq və böyük. Arasında nə fərq var?: Romanın ilk səhifələrindən məktəb illərimi xatırladım.  Uşaqlıqda hər birimiz müxtəlif oyunlar oynayırıq. Əlbəttə qızların oyunları ilə oğlanların oyunları fərqlənir. Oğlanların ən sevimli oyun hesab etdikləri oyun isə müharibə müharibə oyunudur. Bu oyunu mən çox oynamamışam. Oynayan uşaqların evdən eşitdiyim səsləri isə hələ də yaddaşımdadır. Bəli, uşaq vaxtlı oynadığımız müharibə oyunları heç kimin taleyinə təsir göstərə bilməsə də, böyüyəndən sonra oynadığımız oyunları artıq dünyanın siyasi xəritəsini dəyişir, neçə neçə insanların gözünü yaşlı qoyur.
Ramil Səfərovun romana yanaşması: Önəmli gördüyüm iki yanaşma tərzinin üzərində qısa olaraq dayanmaq istəyirəm.
  • Əsəsri sırf uşaqların saf dünyalarında cərəyan edən olayların işığında qiymətləndirmək.
  • XX yüzilliyin başlanğıcında Avropda, eləcə də dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən hərbi, siyasi – ideoloji proseslərin işığında qiymətləndirmək.
Birinci yanaşma tərzinə əsasən, uşaq ədəbiyyatında tez – tez qarşımıza çıxan iki rəqib dəstənin “Meydança” adlanan boş ərazi uğrunda mübarizəsindən bəhs olunur (Məs: Arkadi Qaydarın “Timur və onun komandası” əsəri də bu qəbildəndir). Əsərin qəhrəmanları Pal küçəsi dəstəsinin üzvləridir. Digər dəstə, Qırmızıköynəklilər isə ümumilikdə mənfi obrazı təmsil edirlər. Uşaq ədəbiyyatının ən önəmli məramlarından olan tərbiyə etmək funksiyası gənc Ferens Molnarın qələmində çox uğurlu alınmışdır. Şəxsiyyətin formalaşması mərhələsində ailə və məktəblə yanaşı uşağın aid olduğu kiçik cəmiyyətin, yaxın dost qrupunun da böyük təsir gücünə malik olduğu bir həqiqətdir. Yazıçı öz əsərində dünyanın harasında yaşamağından asılı olmayaraq bütün uşaqlara xas olan davranış qaydalarını bəddi cəhətdən mükəmməl biçimdə əks etdirə bilmişdir. Əsərdə dostluq, fədakarlıq, sədaqət, cəsarət, mərdlik, coşğun ruh qüvvəsi, kin saxlamaq, əfv etmək kimi xüsusiyyətlər alqışlanaraq müsbət fonda təqdim olunmuş, zorakılıq, xəyanət, lovğalıq, qorxaqlıq, oğurluq, təhqir, paxıllıq kimi mənfi xüsusiyyətlət isə kəskin şəkildə tənqid olunmuşdur. Hələ kiçik yaşlardan başlayaraq vətən,vətənsevərlik, vətəndaşlıq, fədakarlıq kimi ülvi duyğuların körpə ruhlara şüurlu biçimdə aşılanmasında bu qəbildən əsərlərə hər zaman ciddi ehtiyac duyulmuşdur. “Pal küçəsinin oölanları” romanı Macarıstan, Polşa və bir sıra başqa ölkələrin təhsil nazirlikləri tərəfindən orta məktəb şagirdlərinə mütləq oxunması gərəkli bilinən və tövsiyə olunan kitabların başında göstərilir.

İkinci yanaşma tərzinə görə XX yüzilliyin başlanğıcında, əsasən Avropada yüksəliş tendensiyası nümayiş etditən faşizm, militarizm qonşu ölkələrin ərazilərini qəsb etmə kimi xəstə təxəyyülün məhsulu siyasi – ideoloji, Hərbi proseslər, Ferens Molnar tərəfindən uşaqların timsalında məharətlə və kəskin surətdə lənətlənmişdir. Azərbaycanlı oxuculara da yaxşı tanış olan Corc Orueilin “Heyvanıstan” alleqoriq romanındakına bənzər şəkildə “Pal küçəsinin oğlanları” əsərində də təmsilvari üsuldan istifadə olunmuşdur.  Belə ki, hər bir obrazın, səhnənin arxasında ümumiləşdirilmiş siyasi şəxsiyyətlər, ideoloji axınlar, üsul idarə metodları nəzərə çarpır.
Ramil niyə bu romanı seçdi?: Əsərin baş qəhrəmanlarından biri Nemeçek adlı balaca, sarışın oğlndır. Asətən heç kimin ciddi yanaşmadığı bu çəlimsiz uşağın faciəvi aqibətini, öz həyatını fəda edərək “xalqını” və “vətənini” necə xilas etdiyini qəhərlənmədən oxumaq qeyri – mümkündür. Elə bu qəhrəmanda da Ramil özünü tapdı. Bununla da hansı hisslər keçirdiyini bizə azacıq da olsa bildirmək istədi. 
Məncə hər bir Azərbaycan Türkü bu romanı oxumalı və Ramilə təşəkkür etməlidir!
Təşəkkürlər Ramil qardaş!


Thursday, 9 February 2012

Ayşe Kulin - Güneşe Dön Yüzünü



Ayşe Kulinin yazdığı bütün əsərləri oxumağa dəyərli hesab edirəm. Onun romanlarını oxumaqla əsla vaxt itirməzsiniz. Köprü romanından sonra oxuduğum ikinci əsəridir. Türkiyənin ictimai, siyasi, sosial həyatı haqqında bəhs edən bir roman. Ümumiyyətlə Ayşe Kulin əsərlərini oxuyaraq siz Türkiyəni siyasi,sosial, ictimai və s. cəhətlərdən yaxşıca öyrənə bilərsiz. Müəllifin fərdi üslubu, sənətkarlıq imkanları, yaradıcıllığının özünəməxsusluğu diqqəti cəlb edir və nəticə etibarıyla oxuyucu həm bədii ifadə zənginliyindən zövq alır həm də çoxlu informasiya qəbul edir. 

Kitab nə haqqındadır?:1940 – cı illər. Türkiyənin ciddi dəyişikliklər keçirtdiyi illər. Əminə adında kiçik bir qız uşağının və onun babasının Türk cümhuriyyəti haqqındakı fikirlərini əks etdirən roman. Əlbəttə hamının öz ideologiyası var. Hamı düz hesab etdiyinin doğrultusunda hərəkət edir. Əminənin babası Osmanlı İmperatorluğu vaxtında doğulub böyümüş və məclisdə işləmişdir. Əminə isə müstəqil Türkiyə Cümhuriyyətinin vaxtında doğulmuşdur və bu ideologiyanın daşıyıcısıdır. Atatürkün prinsip və qanunlarını əzbərə bilən, onu Allahdan sonra ikinci vacib anlayış hesab edir. Babasının göstərdiyi o mövqedən sonra  məyuslq keçirdən Əminə daha sonra qısa müddətdə babasının yanından getmək istəyir. Nə görürük? Mən bunu Azərbaycanla müqayisə etməyə bilməzdim. Bu gün bizim doğru düzgün ideologiyamız yoxdur. Bu vacib bir şeydir. Çox uzadıb yazımı siyasiləşdirmək istəmirəm amma bu mövzuda Türkiyə müəyyən uğurlar qazanmışdır. Biz də uşaqları milli ruhda və ideologiyada böyütməliyik. Bu çox vacib məsələdir.
Elit təbəqə: Kitabda eyni zamanda yüksək sosial təbəqənin siyasi görüşləri və münasibətləri əksnin tapmışdır. Olduqca qarışıq bir vəziyyət var burda. İqtidara qarşı münasibət çox rəngarəngdir bu təbəqədə. Aşağı sosial təbəqələrin bu haqda düşünməyə çox vaxtları olmur. Ona görə də əksəriyyətinin fikirləri eyni olur.
Məyusluq: Kitabın sonlarında isə siyasi  fikirlərinə görə qurban gedən gənc insanları xatırlatmaq üçün canını tapşıran gənc yer almışdır. Siyasət kimi çirkin proseslərə bu qədər insanların qurban getməsi şəxsən məndə məyusluq yaradır.
Əsərin adı: Günəşə döndər üzünü...əsərin adı sirr qaldı mənə. Günəş istiliyin, enerjinin, həyatın mənbəyidir bizim üçün. Ondan üz döndərməklə özümüzü öldürə bilərik. Yəqin ki əsərdə də bu simvolik mənada dürüstlüyə, haqqa işarədir. 

                                                    Səsli kitab olaraq yüklə

Monday, 6 February 2012

Close Encounters of the Third Kind (Üçüncü Türden Yakınlaşmalar)


Spilberq klasikası. Bəlkə də bu gün film çox sadə,bəsit və primitiv görsənir amma 70 – ci illər üçün bu film əsl şedevr idi. Çünki kainatda tək olmadığımız fikrini bizə ən yaxşı kino effektləri ilə çatdıran film idi. Üstündən 40 il keçib və texnologiyanın inkişafı ilə yeni “speçeffekt”lər yaranıb. Artıq daha fərqli çəkilir belə filmlər. Buna baxmayaraq elə hesab edirəm ki, UFOlara maraq göstərənlər həmişə bu filmdən həzz alacaqlar.

UFOlar var?: Kim deyə bilər ki? Kimisi deyir ki bu anlayış ABŞın oyunudur, kimisi də deyir ki, yox onlar var və həmişə bizimlə əlaqədə olmuşlar. Bilirsiz, qədim Misir yazılı abidələrində səmada parlaq işığın içində indiki boşqablara bənzər obyektlərin içində uçan insan təsvirləri var. Yaxşı sual verirəm sizə: 4000 il ya da daha çox bundan öncə ABŞ var idi? Bəlkə də həm saxta həm də orijinal UFOlar var. Artıq onu deyə bilmərəm. Filmə gəldikdə isə film bunun haqqındadır və olduqca maraqlı məqamlar var.

Təcrübə?: Bilirsiz, insan o zaman müəyyən mövzu ətrafında roman, kitab yazır ki, o mövzu ətrafında çox ciddi təcrübəsi olsun. Spilberqin UFOlarla əlaqədar çəkdiyi filmlər mənə bu istiqamətdə sanki deyir ki, Spilberqin bu sahədə təcrübəsi var. Ya da çox yaxşı fantaziyası (Çox guman ki, ikincidir).

Mehriban gəlmələr? Yoxsa qəddar?: Filmin çəkilməsinə bir neçə il qalmış Herbert Wellsin  - Dünyaların Müharibəsi kitabı işıq üzü görmüşdü. İlk dəfə olaraq kainatda yaşayan şüur sahiblərinin müharibəsi əks olunmuşdur. Kitabda onlar qəddar və yer kürəsini ələ keçirməyə çalışan işğalçı obrazında təsvir olunmuşdur. Amma bu filmdə gəlmələr çox mehriban təsvir olunub. Peşəkar ekspert UFOloqlar üçün bu mövzu çox mübahisəlidir. Gəlmələrin müxtəlif kriteriyalara əsaslanaraq qruplandırılmaları var. Əgər gəlmələr həqiqətən də belə olsalar o zaman mən məmnuniyyətlə onları evimizə qonaq çağıraram : ). Bəzi ekspertlər isə onların çox qəddar, konkret olaraq bizim düşmənimiz kimi olduqlarını, bəziləri isə bizə münasibətdə hər ikisinin ( həm mehriban həm də qəddar) olduğunu söyləyirlər.

Do-Re-Mi: Spilberq bu filmində gəlmələri çox musiqi sevər tipdə yaradmışdır. Çünkü onlar insanlarla musiqi vasitəsiylə əlaqə saxlayıb sonra onlarla real əlaqə yartdılar. Sanki əvvəlcə onlar insanların onların göndərdiklərini başa düşüb düşmədiklərini yoxlayırdılar. Bəli.  Mən də razıyam . Musiqi üçün heç bir sərhəd yoxdur. Marqlı olna ən əsas məqam odur ki, gəlmələr bizimkilərlə musiqi vasitəsiylə nə danışırdılar? Bəlkə çox gizli və ümumibəşəri bir məsələ həll olunurdu? Artıq onu bilmirəm.

Nisbilik Nəzəriyyəsi: Filmin sonunda illər öncə səbəbsiz yerə qeyb olan müxtəlif pilotlar gəlmələrin kosmik aparatından çıxaraq geri qayıdırlar. Filmdə bu epizod çox maraqlı və mənalıdır. Aktyorlardan biri belə deyir: “Enşteyn haqlı idi!”. Yəni nisbilik nəzəriyyəsi sübut olundu. Yəni yer kürəsindən uzaqlaşdıqca, yer kürəsində vaxt ondan uzaqda olan insan üçün daha sürətli axır. Təsəvvür edin ki, UFOlar sizi də özüylə qonaq apardı. Getdiniz bir az söhbət elədiniz, gəzdiniz başqa planetdə, elə hiss elədiniz ki, sanki bunlara sadəcə bir gün sərf etdiniz. Sonra geri qayında isə burdakılar üçün 50 ilin keçdiyini görürsünüz! (Bəlkə Enşteyn onlardan biri idi?)

Niyə?: Bəli məhz bu sual yaranır insanda film müddətində. Niyə gəlmələr insanları oğurlayır, sonra qaytarır, onlara mesajlar göndərir, musiqi ilə müraciət edir? Ən əsası isə niyə gəliblər?

Filmin baş qəhrəmanı: UFOları gördükdən sonra onlara çox böyük maraq göstərir və onun üçün bu dünya darıxdırıcı gəlməyə başlayır. Psixoloji problemləri başlayır. Arvadı bacısıgilə gedir. Filmin sonunda isə gəlmələr tərəfində seçilərək bu dünyadan aparılır (görəsən gələcək yoxsa yox?)
Bəlkə də bu film spilberqin ən yaxşı əsəri deyil amma bu film fantastika və UFO anlayışını sevənlər üçün etalondur. Hər gecə qaranlıq səmaya baxarkən, ucsuz – bucaqsız kainatda yalnız olub olmadığımızı düşünürəm. Nəzərə alın ki hər ulduz hansısa sistemin mərkəzdir!


Saturday, 4 February 2012

Vatslav Havel - Gücsüzlərin Gücü



Bu yaxınlarda dünyasını dəyişən və Çexiyanın ilk disident prezidenti olan, məhz bu kitabına görə 4 il həbs cəzası alan Vatslav Havel şəxsiyyətinə böyük hörmət edirəm. Bu əsər 70 – ci illərin sonunda nəinki Çexoslovakiyada eyni zamanda bütün Şərqi Avropada çox depressif bir mühitdə yazılmış bir sənət əsəridir. O dövrlərdə insanlar çox böyük məğlubiyyət sindromu ilə yaşayırdılar və bu esselər onlara çoxlu inam və güc verdi (Praqa Baharını yada salmaq yaxşı olardı).
Çexoslovakiyanın dərin mənəvi böhran və siyası durğunluğunda (1960 – 70 – ci illər), Vastslav Havelin kitabı bir çoxlarına ruh yüksəkliyi verib. Yalan və həqiqətin insan kimliyinə təsiri, həqiqətin və ifadə azadlığının qapalı sistemlərdə yaratdığı təhlükələr kitabda yaxşı vurğulanmışdır. Kitab Sovet dövrünün son illərini təsvir edir. Onun zəifləməsi və bunda rolu olan insanların kimlər olduğunu izah edir. Kimlər disident sayıla bilər? Müxalifətlə disidentlərin  fərqi nədədir? Dəyişim hardan gələ bilər? kimi suallara toxunulub. Mənim ümumiyyətlə qaşı olduğum bir fikir var: “Elə burdaca qalım çalışım. Heç kəs mənə dəyməsin mən də heç kimə. Təki mənim həyatım qaydasında olsun”. Hıh...belə fikirləşən fərdlərdən ibarət cəmiyyət məhvə məhkumdur. Bu qorxaqlıqdır. Kitab insanı fərdiyyətdən uzaqlaşdırmağa çalışır. Bu da o dövrün yalanı idi ki, hamı bərabərdir, biz birlikdəyik və s.Əslində məqsəd cəmiyyətləri parçalamaq onları özlərinə qapamaq olmuşdur. Kitabı diqqətli formada oxuduqda yaxşı nəticələr əldə etmək olur. Təəssüf ki, dili çətin tərcümə olunub. Buna baxayaraq diqqətlə, tələsmədən oxuduqda yazarın o dövrün mənzərəsini yaxşı yaratdığının şahidi oluruq. Havel bu esselərində aşağıdakı məsələlərə aydınlıq gətirir:
1)    Klassik diktatura və post – totalitar sistemlərin bir – birindən fərqi. O, belə hesab edirdi ki, klassik mənada bildiyimiz diktaturadan sonra post –totalitar sistem yaranır və inkişaf edir. Post – totalitar sistemi ilə klassik diktatura arasındakı fərqləri göstərir.
2)    Müxalifət: Əlbəttə o dövrdə də bir qrup insanlar vardı ki, hesab edirdilər ki, yalnız açıq siyasi mübarizə üsulları ilə nəyəsə nail olmaq olar. Bu insanlar bir çox qurbanlar vermişdilər. Bir neçə dəfə həbsxanalarda olmuşdular. Öz yolundan dönməyən və üsyankar idilər. Belə insanlar o vaxtlar çox az idi. Havel bu insanlara hörmət edirdi. Buna baxmayaraq o dəyişikliyin sosial – mədəni müstəvidən gələcəyinə inanırdı. Hər şeyi sadəcə siyasi müstəvidə həll etməyin mümkün olmadığını deyirdi.
3)    Disidentlər: Öz etirazını açıq şəkildə bildirən insanlara disident deyilir. Diqqətli olun. müxalifətdən fərqlidir. Müxalifət siyasi mübarizə üsullarını istifadə edərək hakimiyyəti ələ almaq istəyir. Disidentlər isə sistemlə çox toqquşmadan, sadəcə dəyişikliklərə getmək istəyirlər. Əlbəttə bəzən bu sadəcə sistemin dəyişməyislə mümkündür. Bəziləri o dövrdə disidentləri sadəcə illərlə kitab oxuyan ziyalılar ola biləcəyini müdafiə edirdilər amma Havel buna qarşı çıxır və disidentlərin adi fəhlədən və ustadan da çıxa biləcəyini deyir. Digər maraqlı məqam isə ondan ibarətdir ki, Havelin dediyinə görə bəzən disidentlər özləri disident olduqlarını bilmirlər. 
4)    Sistemin məqsədləri və həyatın məqsədləri arasındakı uyğunluq. Həyatın məqsədi nədir? Əlbəttə bu sualın cavabı çətindir amma həyatın məqsədi ümumi mənada rəngarənglik və yenilik kimi qəbul edilir. Bununla da həyatın məqsədlərinin gücünü bu yazılarında ortaya çıxartmaq istəyir. İstər post – totalitar, istərsə də diktaturada hakimiyyət maksimum dərəcədə insanların fikirlərinə, düşüncə tərzlərinə nəzarət etməyi və onlara yeniliklərə qapalı olmağı təmin etməyə çalışırdı. Bununla da sadəcə onları sadəcə istədiyi kimi idarə etməyə çalışırdı.
5)    Yalan həqiqətin var olduğunu sübut edir. Havel o dövrü insanların yalanlar içində boğulduğu və insanların bir – biriləri ilə münasibətdə vicdanın, məsuliyyətin qalmadığını deyir. Münsaibətlərin saxtalaşdırıldığını maksimum dərəcədə vurğulayır. Havel demirdi ki, müxalifət ya da disidentlər həqiqətdir amma hökümət yalan. Əlbəttə ki, bu belə deyil. Vicdan elə bir şeydir ki, o hər bir insanın daxilindədir. Ona görə Havel bütün diqqətini məhz insanın daxilinə cəmləşdirmişdir.
6)    Nə etməli?: Havel bu suala heç nə qəaətbəxş cavab verməsə də, həyatın qanunları ilə yaşamağı məsləhət görür. Çünkü istənilən sistem gec-tez qapanır və həyatın məqsədlərindən uzaqlaşır.
MƏNCƏ, insanları qorxutmaq asan olsa da, onları cəsarətə gətirmək də asandır! Havel bu gün də bir çox insan üçün canlı əfsanə, məftunedici dərəcədə inqilab simvolu, humanist və dözümlü birisidir. 
                                                                                Maraqlı Digər Bir Yazı        

Sefa Saygılı - Ruh Hastalıkları ve Korunma Yolları


Adi oxucular üçün nəzərdə tutulmuş ixtisas kitabı da adlandırmaq olar. Kitabda ruh xəstəlikləri Nevroz və Psixoz olmaq üzərə iki böyük qrup altında araşdırılmış və bir çox digər mövzulara da toxunulmuşdur.Bu arada ruh anlayışının izahı verilməlidir. Tibbdə ruh deyərkən dini mənada, insanın ölümdən sonrakı forması nəzərdə tutulmur. Ruh deyərkən beyin və sinir sisteminin vəziyyəti nəzərədə tutulur. Ruh xəstəlikləri ilə ətraflı və sistemli məlumat almaq istəyənlər bu kitabı oxuya bilər. Dil etibarıyla mən daha çətin bir şey gözləsəm də, sanki yazar səninlə qarşı – qarşıya oturub söhbət etdiyini hiss edirəsən.Bu çox vacibdir və belə kitablar azdır. Çünkü belə kitabların tərcümə olması onların anlaşılmasını çətinləşdirir. Axı bizə prosesləri başa düşmək lazımdır. Kitab yazmaq xatirinə kitab yazan o qədər yazar tanıyıram ki. Sefa Saygılı isə onlardan deyil . Öz təcrübələrindən də vaxtaşırı nümunələr, misallar gətirərək hansı xəstəliyin hansı nəticələrə səbəb olduğunu və ümumi mənzərəni görməyə imkan verir. Kitabda bir çox xəstəliyin çıxış yolu olaraq elə ancaq dərmanlar və psixiatrların köməyinə müraciət olunur. Buna baxmayaraq kitabı oxuyub özünüzün qeyri – profesional da olsa psixoloji portretinizi yarada bilərsiniz. Yenə də bunun üçün bir kitab yetərsizdir. Kifayət qədər maraqlı məlumatlar əldə etdim.  Kitabı oxuduqca həm öz həyatında həm də ətrafında olan insanlar haqqında daha ətraflı düşünüb onların davranışlarını xatırlamağa çalışırsan. Bəzən elə davranışlara yol verirsən ki, səbəbini müəyyənləşdirməkdə  çətinlik çəkirsən. Bu bizim yaxınlarımıza da aiddir. Bəzən beynimizdə organik dəyişikliklər baş verir. Bu da öz növbəsində bizim davranışlarımıza təsir edir. Organik dəyişikliklərə aid çox az məlumat olsa da, elə hesab edirəm ki, kitabın əsas faydası psixoloji problemlərin təsnifatı və real həyatla əlaqəlandirilib oxucuya çatdırılmasıdır. Yazarın digər kitabları da diqqət çəkir. Məmnuniyyətlə digər kitablarından da oxumaq istərdim.

Friday, 3 February 2012

Kemal Sayar - Her Şeyin Bir Anlamı Var



İnsan yaşayır...Bu zaman bir çox hisslər keçirir, problemlər, hadisələr baş verir. Eyni zamanda insan bunların səbəbini də axtarır. Bununla da insan bir çox elmin əsasını qoyub. Hələ bundan sonra da insan bir çox yeniliklərə imza atacaq, varlığına əatrafını öyrənməklə təsəlli axtaracaq.“İnsan yaşayır”. Bu çox ümumi anlayışdır. O işləyir, ailə qurur, övlad yetişdirir, dünyanı öyrənir, cəmiyyətə faydalı olur ya da olmur. Sigmound Freud demişkən: “Hər şeyin bir səbəbi var”. İnsan yıxılır və ayağa qalxır. Özünə hekayələr uydurur. Ya da bir hekayənin bir hissəsi olur. Vaxt da su kimi axıb gedir....
Bu gün müasir həyatımızda insanların psixoloji problemləri həddindən artıq artıb. Sadəcə bu yox əlbəttə. İstehlak cəmiyyətinin özüylə bərabər gətirdiyi psixoloji, sosial və ictimai problemlər insanlara çox təsir edir. Bir çox həmyaşıdlarım həyatın mənasız olduğunu və yaşamağa bir əsaslarını olmadıalqrını deyirlər. Bu gün xüsusiylə bizim cəmiyyətdə ciddi bir məqsədsizlik var. Bunun da təməlində gənclərin zəhmət çəkməyə meyilli olmadıqları durur. Müasir dünyamızın ən böyük problemi – Şəxsi və özəl heçlik hissi, içimizdəki boşluq hissidir. Asan deyil. Yer üzündəki milyonlarla canlıdan biri olmaq. Olmaq. Var olmaq. Var olmaq cəsarət işidir. Qayğılarınla üzləşmək cəsarəti. Günümüzdə dünyanın bir çox ölkəsində şəxsi inkişaf və psixoloji kitablar bizə necə super kişi və qadın ola biləcəyimizi deyir. Hər şeyin çox sadə olduğunu və xoşbəxtliyimizin də elə öz əlimizdə olduğunu anladır. Maksimum dərəcədə yırtıcı olmağı, insanı heyvana bərabər tutmağı aşılayır.”Tez ol! Nəyin bahasına olursa olsun o mövqeni tut. Nəyin bahasına olursa olsun!” Bu da o kitabları oxuyanların ehyiyacını ödəmir. Müvəqqəti olaraq qaranlıq səmanı aydınlatsa da tez qeyb olur. Fişəng kimi. Bu kitabdan da gözləntilərim yüksək idi. Buna baxmayaraq məni məyus etmədi. Çünkü kitab insan həyatında olan bir çox mühüm anlayışlara az da olsa aydınlıq gətirir. Kitabın hər səhifəsində mütləq mənə maraqlı gələn və düşünməyə vadar edən məqamlara rast gəldim. Halbuki bu kitabı oxuyan bir çox insan bunun maraqsız və darıxdırıcı kitab olduğunu demişdilər. Mən elə hesab etmirəm. Çünki bir çox məqamı aydınlaşdırdı bu kitab mənim üçün. Əlbəttə sadəcə informasiya xarakterli və ciddi, qalıcı biliklər əldə etmirsən. Buna baxmayarq kitabı oxuduğun zaman, kitabda olanları daha geniş və ətraflı düşünməyə başlayırsan. Yazıçı zehinmizə, düşüncələrimizə və ruhumuza masaj edəcək formada kitabı yazmışdır. Özünün də dediyi kimi təcrübələrinin nəticəsi olaraq bu kitabı ortaya çıxarmışdır. Nəzərə də alsaq ki, insanların problemləri ortaqlıq ərz edir, o zaman burdakı məqalələrin faydalı olacağını düşünürəm. Yazımı kitabda ən çox yadımda qalan məqalələrin adlarını sadalamaqla bitirmək istəyirəm:
  • Öncə Əxlaq
  • İtirilmiş Cənnət
  • Qorxu
  • Sabah Başqa Bir Ölkə
  • Canavar və Quzu
  • Radikal empatiya
  • Alo?

Mümin Sekman - Her Şey Beyinde Başlar



Her şey beyində başlar. Uğur, xobəxtlik, hüzur beyindən gəlir. İnsanın xarakteri, qərarları, taleyi başında formalaşır. Beyin orqanizmimizin 2 % - ni təşkil etsə də, geriyə qalan 98 % - ni idarə edir. Vacib bir iş gördüyündən başımız üstündə yeri var. Ağlımızın maşını olan beynimiz hamıya havayı verilir. Çoxumuz onu necə istifadə etmək lazım olduğnu öyrənmirik. O da başımızın içində özünə görə işləyir. İstehsal etdiyi hiss və düşüncələri isə biz yaşayırıq. Biz onu istifasdə etməsək o bizi istifadə edir. Nə düşünəcəyini nə edəcəyini müəyyənləşdirir. Bu kitab beyni beyinə izah edir. Kitabı ümumi üç hissəyə bölüb izah etmək istərdim:

Vicdani Təzyiq: Müəllif kitabın şərti olaraq vicadi təzyiq adlandırdığımız hissəsində sanki bizə beynimizin olduğunu və onu daha yaxşı istifadə edə biləcəyimizi bizə çatdırır. Bunu müxtəlif misallar verərək yaxşıca əsaslandırır. Bir çox suallar və onların cavabını bizə çatdırır. Ümumi olaraq bildiyimiz amma dəqiqliklə bilmədiyimiz nüansları qeyd edir. İnsanda sanki oyanış yaranır. Vicadani təzyiq adlandırardım bunu.

Anatomik Məlumatlar: İkinci hissəsində isə beynimizi əmələ gətirən müxtəlif hüceyrələr və onların bir – biriləri ilə əlaqələri vurğulanıb. Anatomiya kitabı oxuduğunuzu zənn edə bilərsiniz. Bəzi adamlar bu hissəni darıxdırıcı hesab etsə də, deyərdim ki, bu hissə vacibdir. Çünki adamda ciddi bir təsəvvür yaradır.

Üçlü Beyin Nəzəriyyəsi: Kitabın ən maraqlı hissəsi budur. Çünki bu hissədə siz gündəlik həyatımızda beynimizin necə işlədiyini, hansı qatlarının olduğunu öyrənə bilərsiniz(Bunun haqqında blogumda üçlü beyin nəzəriyyəsi başlığı altında yazım var). Şəxsən mənə görə kitabın ən faydalı hissəsi bu oldu.

Məyusluq: Gözləntilərimi doğrultmadı. Çünki mən konkret olaraq istiqamət gözləyirdim. Məsələn: belə elə beynin raket sürəti lə işləsin. Belə elə yaddaşın hamıdan güclü olsun. Belə elə İQ – un 150 olsun və s. Belə olmadı amma buna baxmayaraq müxtəlif maraqlı faktlar və nümunələrlə zənginləşdim. Hamıya məsləhət görəcəyim kitabdır çünki beyini beyinə izah edən və ən əsası bir çox hadisələrin izahı olan kitabdır. Bu kitab bir başlanğıcdır. Nəyə? Sizin araşdırmalarınız üçün. Kitabdan əldə etdiklərinizi insan həyatının müxtəlif  sahələrində axtarmağa başlasanız maraqlı nəticələrlə rastlaşacaqsınız.  

                                                           Maraqlı məqalə 
                                                     Üçlü Beyin Nəzəriyyəsi

Thursday, 2 February 2012

Qabriel Qarsiya Markes - Yüz İlin Tənhalığı





Əsərin ilk səhifələrindən etibarən maraqlı, rəngarəng əhvalatlar və insanlar bir – birini əvəz edir. Makondo adlanan və əsərin təməlini əmələ gətirən əraziyə isə rəğbət bəsləməyə başlamışdım. Romanda elə hadisələr təsvir olunmuşdur ki, həddindən artıq heyrətləndim, təəssüfləndim və məyus oldum. Düzdü razılaşıram ki, Qarsia üslubu özünün bu romanda kifayət qədər rəngarəng və əyləncəli formada öz əksini tapıb. Romana dünya şöhrəti gətirən də məhz budur. Bir çox məşhur insanlar bu romanı oxuduqları ən yaxşı roman belə adlandırmışlar. Obraz və hadisə zənginliyi bizə imkan verir ki, hər kəs özündən nə isə tapsın bu romanda. Makondonun əsasını qoyan nəsil Buendia nəslidir. Xose Buendia Makondonu səs – küylü dünya ilə bağlamağa çalışan ailə başçısıdır. Arzusunu isə arvadı reallaşdırır. Məncə Makondonun sehri, özünəməxsusluğu bu zaman qırılır. Qlobal dünyadan kənarda qalsa da sülh içində mövcudluğunu davam etdirən Makondo sonradan təəssüf ki, bunu itirir. Qaraçıların ora gəlməsinə qadağanın qoyulması ilə Makondo bir az da bəsitləşir və adi bir məkana çevrilir. Əvvəlcə ticarət sonra isə din bu məkanı dəyişdirir. Keşiş heç də yaxşı qarşılanmır burda. Sakinlərin ona verdiyi cavab xoşuma gəlir: - Bilirsiz, biz bütün vicdan işlərimizi birbaşa Allahın özüylə həll edirik! Sanki yazar ticarətin, dinin və siyasətin olmadığı məkanı təsvir etməyə çalışıb. Romanda müxtəlif düşüncə sahiblərinin görüşüb, söhbət etməsi olduqca maraqlı nəticələr doğurur. Romanda cinsi mövzular olduqca qabardılıb. Əlbəttə Markez bu yönüylə məşhurdur. Onu da deyim ki, ilk vaxtlar bu mənim xoşuma gəlmirdi amma sonra gördüm ki, romana təbiilik verən də məhz bu motivlərdir. Cinsi münasibətlər insan həyatında çox vacib rol oynayır. Romanda bunu adi həyatda necə əksini tapdığını görürük. Daha sonra  siyasət buralara yol tapır. Bununla da Arkadio və Aureliano qardaşları arasında ayrılıq baş verir. Siyasət əslində son nöqtə olur. Makondo məhv olur. Saflığını, təbiiliyini itirir. Aureliano liberalların tərəfəni tutaraq qiyamçılara qoşulur və Makondonu qardaşına tapşırır. Arkadionun Makondoda törətdiyi özbaşınalıqlar tük ürpədicidir. Çox keçmir ki, hökümət qüvvələri onu tutub güllələyir. Romanda bəzən izahı olmayan, magik realizmə xas olan epizodlarla qarşılaşırsan: göydən sarı çiçək yağışının yağması və Melkidiasın (Xose Buendianın yaxın qaraçı dostu) ölüb amma darıxaraq geri qayıtması kimi. Romanda bünövrə çox vacibdir. Yazar bunu yaxşı bacarıb. Sonra lazımi dizaynı heykəltəraş kimi vermişdir. Qarsia üslubunu sevmədim. Romanın ən maraqlı hissələri elə əvvəlləridir. Getdikcə maraqsızlaşır. Sadəcə bir inqilabçının həyatını əks etdirir(maraqsızlaşmaq nisbi anlayışdır. Bəlkə də kimsə görə əksinədir. Roma ortalara və sona doğru çox maraqlı olmağa başlayır). Kitabın arxasında yazıldığı kimi: Romanda Buendia nəslinin yaranması, inkişafı və qürubu əks olunmuşdur”. Yenə də Azərbaycanda son vaxtların məşhur və çox satılan kitabıdır və oxumağı məsləhət görərdim. 100 ilin tənhalığı – adına gəldikdə isə şəxsən onu başa düşürəm ki, 100 il ərzində Buendia nəsli artsa da məşhurlaşsa da əslində onun hər bir üzvü tənhalığa qərq olmuşdur. 

Wednesday, 1 February 2012

Kayıp Gül - Serdar Özkan

“Möhtəşəm. Bu romanın elədiyi möhtəşəmdir. Bu kitabın bizi birləşdirməyə gücü var deyə  bilərik”  TVA televiziyası – Kanada

“Kayıp Gül Şərqlə Qərb arasındakı körpüdür”  Vijesti – Serbiya

 
Qısaca Yazar Haqqında: 1975 – ci ildə anadan olan Serdar Özkan, mənim kimi bakalavr təhsilini Biznes inzibatçılığı üzrə, daha sonra magistraturanı psixologiya üzrə oxumuşdur. 2002 – ci ildən etibarən bütün vaxtını yalnız roman yazarlığına sərf edən Serdar Özkanım ilk romanı 43 dilə tərcümə olunan və dünyanı 50 ölkəsində işıq üzü görən Kayıp Güldür.

Roman haqqında qısaca: Bu roman haqqında elə ancaq qısaca danışmaq olar. Çünki romanı oxumaq hamısından yaxşıdır. Vardır elə romanlar ki, oxuyandan sonra çalışırsan dostlarına da oxutdurasan. Romandan əldə etdiklərini istəyirsən digərlərinə də çatdırasan. Çünki o səndə müəyyən qədər dəyişiklik etdi. Dəyişiklik nədir? İçimizdə bir gizli “MƏN” var. O “MƏN”i aşkara çıxartmaq üçün bir çoxlarımız çalışırıq. Bir çoxlarımız isə ondan bixəbərik. Bu roman məhz daxilimizdəki “MƏN”lə , ölmədən öncə ölməklə, sadəcə 5 hissimizin olmadığı haqqındadır. Elə hesab edirəm ki, hamıda o “MƏN” eynidir. Güllərin vasitəsiylə insanlara xitab edən bir roman. Heç güllərlə və ya heyvanlarla danışan insan görmüsünüz? Əminəm ki, bir çoxumuz yolda, bağda helə insan görsə dəli hesab edər. Fiziki qulağımızla bəlkə də biz ağacları, bitkiləri və heyvanları eşidə bilmirik. Buna baxmayaraq görünməz əlaqələrimiz var bizim onlarla. Bluetoothu da görmürük amma inanırıq ona. Məncə bu da belə bir şeydir. Bilirsiz, insanların böyük əksəriyyəri istehlak cəmiyyətinin özüylə bərabərində gətirdiyi müxtəlif sosial, psixoloji və ictimai fəsadlarla yaşamağa başlayır. İnsanlar getdikdə öz-özlərini boğurlar. Necə? Arzularından imtina edərək. Təbiətdən uzaqlaşaraq. İnsanlarla münasibətdə səmimilikdən qaçaraq və s. Siyahını uzadmaq olar. Roman bir anlamda bizi səsləyir. Diana, məhz yuxarıda sadaladığım faktorların təsiri altında olan bir qız anasının ölümündən sonra ona qoyub getdiyi məktubla əkizi olan Maryni axtarmağa başlayır. Mary isə əslində uzaqda deyil. Mary onun yuxuda olan qismidir. Bu yolda ona Zeynep hanım kömək olur. Zeynep hanım isə gülləri dinləyə bilir. Bəzi məqamlar oldu ki, qaranlıq qaldı. Məsələn Diananın anasının tez-tez şərqə səyahət etməsi. Sanki Şərqin qərbə olan reklamıdır. Xüsusiylə də Türkiyənin. Romanda olan ana qız münasibətləri, valideynin və övlad arasında olan münasibətlərin bu dərəcədə gözəl ola biləcəyini göstərir bizə.

Kimyəgar, Kiçik Şahzadə və Qağayı: Sadəcə kimyəgari oxumuşam və kitabın da üstündə belə yazılıb: Kimyəgar, Kiçik Şahzadə və Qağayını sevənlər üçün mütləq oxunması lazım olan bir kitab. Kimyəgardə arzuların arxasınca gedən bir insan əsərin motivini əmələ gətirir. Bu romanda da bu öz əksini tapmışdır. Kiçik Şagzadə və Qağayını isə oxumamışam.

Artemis və Məryəm: Bir dibçəkdə iki gül. Kökləri bir – birinə qarışıb odur ki, bir birilərindən ayrıla bilməzlər. Həmişəlik birlikdə yaşamalıdırlar. Artemis Məryəm bəyənmir. Onun üçün sadəcə “Mən” sözü var. Amma fərqli “Mən”. Sadəcə şöhrətpərəslikdən başı gicəllənən “Mən”. Məgər hər birimiz belə deyilik? Əlbəttə  ki beləyik. Bu mənəvi xəstəliyə tutulub, evdiklərimizi də unuduruq, onlardan uzaqlaşırıq, yalanla və başqalarının qərarlarıyla yaşayırıq.
Bu arada kitabda olan bir kiçik hekayə çox xoşuma gəldi. Odur ki, sizinlə də paylaşıram: Bir gün okeanda bir dalğa doğuldu. Digərləri kimi o da böyüdü, böyüdü. Ged – gedə sahilə yaxınlaşırdı. Bu zaman ona dəhşətli gələn mənzərə ilə qarşılaşdı. Digər dalğalar sahilə çırpılıb məhv olurdular. Bunu görən dalğanın kefi pozuldu. Məhv olmaq istəmirdi. Qorxurdu. Bikef bikef üzürdü ki, digər dalğa yoldaşı onu görüb soruşdu:
-Nə olub? Niyə kefsizsən?
-Bütün yoldaşlarm sahilə dəyib parçalanır. Bu da məni qorxudur.
-Niyə narahat olursan. Unutma ki, sən okeanın bir parçasısan.
Çox təsir edici, qısa amma çox şeyi izah edən bir hekayə.

Marketinq + Bəddi Ədəbiyyat = Beynəlxalq Bestseller: Belə bir kitab yazmağın harası pisdir ki? Heç bir yeri. Sadəcə ortalama bir kitab hesab etdiyim bu kitabın üstünə  50 ölkədə  43 dildə yayınlanmışdır yazısının əlavə oluması və güclü reklam çox şeyə təsir edir. Beynəlxalq bestseller deyə də yazılmış. Halbuki internetdə apardğım bir neçə günlük araşdırmada dəqiq rəqəmlərin olmadığı və sadəcə Türkiyədə yaşayanların diqqətini cəlb etmək üçün bunun istifadə olunduğunu gördüm (TƏƏSSÜF.....).Yazar məşhur olmaq istəyir başa düşürəm amma onu da bilin ki, zirvədə həm ilanlar var həm də qartllar. Birisi ora sürünərək digəri süzərək gəlib çatıb. Bunu belə yazmaqla kitabı pisləmək istəmirəm, məni səhv başa düşməyin. Mənim heç bir kitabı pisləmək kimi ixtiyarım yoxdur. Sadəcə tənqid. Bu vəziyyətdə isə kitabın üz qabığındakılar bir az təəsüf verir mənə. Romana tərif yağdıranlar da tanınmayan və S.Özkanla çox zəif əlaqələri olan qurumlardır. Nə bilim hər halda sözün həqiqi mənasında “möhtəşəm” bir kitab olsaydı kitabı üz qabığını reklam vasitəsi kimi istifadə etməzdilər. ŞƏXSƏN onu deyim ki, hər halda yazarın özü bu dərəcədə ifrat reklamdan qaçmalıydı.

Son olaraq: Bu kitabı fırtınalı şəhər həyatı yaşayanlara daha çox məsləhət görərdim. Çünki insana müəyyən daxili sülh gətirir (elə hesab edirəm ki, müvəqqəti. Davamlılığını siz təmin edə bilərsiz). Hər halda oxuduğum və zövq aldığım kitablardan oldu.
Çalışın itirilmiş olanı tapın. Vaxt az qalıb......