Skip to main content

Rey Bredberi - Mars Xronikaları - Рэй Брэдбери - Марсианские хроники

         “Mars xronikaları” yazıçının 40-cı illərin ilk yarısında müxtəlif jurnallarda işıq üzü görən elmi-fantastik-fəlsəfi hekayələr toplusudur. Əsərdə 50-illərin ilk illərinə qədər amerikan cəmiyyətini narahat edən atom müharibəsi, daha prestijli həyat şərtləri arzusu, rasizm və senzuraya qarşı olan reaksiyalar, illər keçdikcə cəmiyyət üzvlərinin bir-birindən ayrılması kimi problemlər, elmi-fantastikanın dili ilə olduqca aktual və canlı üslubda yazılıb. Bredberi bizi gələcəkdə baş verəcək fəsadların qarşısını almağa çağırır. Bunu edərkən oxucuları öz təxəyyül gücünə heyran qoyur. Beləliklə, “Mars Xronikaları” Yerdə baş verən üçüncü dünya müharibəsi, Marsın insanlar tərəfindən kolonizasiyası, məskunlaşma zamanı aborigenlərin (marslıların) müqaviməti hekayələr toplusunun süjetini əmələ gətirir. Əlbəttə, süjetin konkretliliyi yoxdur, amma ingilislərin vəhşi amerikan torpaqlarını özününkiləşdirməsi zamanı amerikan hinduları ilə olan mübarizəsinə bənzər mövzular var və hekayələr bir-biri ilə əlaqəlidir (bəzi ədəbi tənqidçilər kitabı roman olaraq da qiymətləndirirlər).

“Marsda həyat varmı?” sualı öz elmi və fəlsəfi yanları ilə illərdən bəri bütün dünyada ən məşhur və həyəcanverici suallardan sayılır. Bəlkə də var, bəlkə də yoxdu, lakin ilk dəfə Rey Bredberi Marsa həyat verdi, onu rəngarəng planetə çevirdi. Mars planetini heç bir alim, heç bir insan hələ belə görməmişdi. Bu planetdə arzular, xəyallar, qorxular, içəridə gizlənən nələr və nələr üzə çıxır və bu yolla Mars sizə öz istədiklərini edir. Marsın gizli, sirli qəlbi var. Astronomlar Marsın qonaqpərvər olmadığını yaxşı bilirlər, Rey Bredberi isə bunu sıravi insanlara çatdırdı. Xüsusiylə yazıçı itkilərin geri dönüşü üzərində dayanıb. Yer planetində mümkünsüz olanı Marsda mümkün edərək, Marsı arzular planetinə çevirdi. Bəziləri yaxınlarına Marsda yenidən qovuşub (müvəqqəti olsa belə), bəziləri itirdiklər azadlıqlarına qovuşub, bəziləri isə uzun müddət özlərini boğurdular, lakin Marsda öz-özlərini azad etdilər.

         Toplunun digər bir xarakteristik xüsusiyyəti ondan ibratədir ki, praktiki olaraq hər hekayədə qeybdən yarananlar var. Belə başa düşdüm ki, bu səhnə arxasında qalmağı və hadisələrə dolayı yolla təsir etməyi seçən marslıların telepatik qüvvələrinin sayəsində insanlarla olan əlaqələridir. Hekayələrdə insanlar Yer planetindən Marsa müəyyən məqsədlər üçün gələnlər kimi təsvir olunmuşdur. Məsələn, qanunlardan, siyasətdən, atom müharibələrindən qaçıb Marsa sığınan insanlar, Marsı da Yer planeti kimi iqtisadi yöndən istismar etmək istəyənlər, Marsa ümid yeri kimi baxırlar.  Həqiqətən də, baxın görün yeni, məskunlaşmağa əlverişli, kiçik də olsa planet insanlar üçün nə dərəcədə arzuolunan bir şeydir (bu yeni bir şey deyil). İnsan kifayətlənməyi bacarmayan varlıqdır. Kosmosun gündən günə aktuallıq qazanır. Çünki doymayan insan kosmosu, kainatı böş görür və bununla orada allahlıq etmək istəyir.         

         60 il bundan öncə Bredberi yəqin ki düşünürdü ki, ən azı 2010-cu ildə Mars fəth olunacaq, lakin o bizim üçün hələ də əlçatmazdır. Nəinki Mars, hətta Ayın fəthində belə donmalar var. Fəth etmək məsələsində bir çox şeylər ortaya çıxır. İnsanın təbiətində olan və dəyişməz qalan özgə mədəniyyətə qarşı hörmətsizlik, hakimiyyət ehtirası, kobudluq kimi xüsusiyyətlər zaman və məkan tanımadan insanın yol yoldaşı olaraq qalacaq. Buna baxmayaraq istər Yerdə olsun, istərsə də Marsda olsun, bir nəfər, bircə nəfər olsa da tapılır ki, hər birimizin daxilində mövcud olan o işıqlı hissəyə sığınsın və haqq-ədalət tərəfindən çıxış etsin. Bredberi də belələrindən birisi oldu və hekayələrində də özünün klonlarını yaratdı.   

         Qəribə, daima dəyişkən, ecazkar, ələdüşməyən və insana qarşı heç də mehriban olmayan sakinlərlə məskunlaşan Mars planetini fəth etmək istərdinizmi?  Bredberi bunu mümkün etdi, amma insanın əbədi evi Yer planeti olaraq qalacaq. Rey Bredberi dünya ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil olmuş yazıçıdır. Onun bütün əsərləri oxunmağa layiqdir.  

Kitabdan sitatlar:
1)    Biz insanların gözəlliyi məhv etmək kimi istedadımız var. Əgər biz Misirdə, Karnakks xarabalıqlarında yeməkxana açmırıqsa, bu ona görədir ki, ora mənfəətli ərazidə yerləşmir.
2)    Digər canlılar varlığın mənası haqqında baş sındırmırlar. Onlar sadəcə yaşayırlar. Həyatın öz xətri üçün yaşayırlar. Onlar üçün cavablar həyatın özündədir.
3)    İstənilən sağlam düşüncəli insan Yer planetindən getmək istər.
4)    Həmişə nədənsə qorxan azlıq olub, eyni zamanda qeyri-müəyyənlikdən, gələcəkdən, keçmişdən, indiki andan, öz-özündən və öz kölgəsindən qorxan təzyiqedici çoxluq da olub.

5)    Həyat qaydasında olanda, onunla mübahisə etməyə səbəb də tapmırsan. 

Comments

Popular posts from this blog

Herbert George "H.G." Wells - İnvisible Man - Görünməz Adam

Herbert George Wellsi yaxşı tanıyıram. Bir əsərini oxumuş, bir digər əsəri əsasında çəkilmiş bir filmə baxmışam. Özünəməxsus üslubu olan bu yazıçı Sci Fi janrında, yəni elmi fantastika janrında yazıb yaratmışdır. Yazdığı əsərlər çox maraqlı, həyəcanverici, düşündürücü və yadda qalandır. 
Kitabın arxa üzündən: Soğuk bir kış günü,kimselerin uğramadığı Iping Kasabasına karlar arasından,sargılar içinde en ufak yeri bile görünmeyen tuhaf bir yabancı çıkagelir.Kimdir bu yabancı?Kendi halinde deneyleriyle uğraşan bir bilimadamı mı,polisten kaçmaya çalışan bir kanun kaçağı mı,yoksa bütün o giysilerin altında bombalar taşıyan bir şüpheli mi?...Hem bilim kugu hem de Wells'in başyapıtlarından biri...
Fikirlərim: Məncə klassik olan bu əsəri elmi-fantastik ədəbiyyatla maraqlanan, ona yüksək dəyər verən hamı oxumalıdır. Yazıçının uğuru insanın gizlətməyi bacardığı hisslərin və psixologiyanın oxuyuculara böyük ustalıqla çatdırmasıdır. Ona görə də onun əsərlərini psixolojik də hesab etmək olar. İns…

Aleksandr Puşkin - Kapitan qızı

RUS: Александр Пушкин - Капитанская дочкаDünyagörüşü normal səviyyədə olan hər bir insana Aleksandr Serqeyiviç Puşkinin kimliyi və yaradıcıllığı hələ orta məktəb illərindən bəlli olmalıdır. Hər bir insan onun dəst-xəttində ona yaxın olan şeyləri görməyi bacarır: kimlərsə macəra, kimlərsə estetik dil bacarıqlarını, kimlərsə də sadə və səmimi bədii ədəbiyyat parçası görür. Hər bir halda Puşkinin oxucuları mənən elə zənginləşirlər ki, bir daha əvvəlki insan olmurlar. Bu onun bir şair və yaradıcı insan kimi böyüklüyünü və təkrarsızlığını sübut edir.

Aleksandr Belyayev - Amfibiya adam

Александром Беляев - Человек-амфибия
"Amfibiya adam" Aleksandr Romanoviç Belyayevin ən tanınmış əsəridir. Bu möhtəşəm əsərdə həm quruda, həm də suda yaşamağı bacaran və bu bacarığına görə "Dəniz İblisi" adlandırılan  İxtiandr adlı gəncin həyatından bəhs olunur. İstedadlı cərrah Salvator, İxtiandra köpək balığının qəlsəmələrini köçürmüşdür. Hadisələrm Argentinada, Atlantik Okeanının sahillərində cərəyan edir. 
...Artıq xeyli müddətdir ki, şayiə yayılıb ki, dənizdə "Dəniz İblisi" var. O bir çox şeyə zərər vurub - torları kəsir və balıqları qayıqlardan suya qaytarırdı. Eyni zamanda belə bir şayiə də var idi ki, o kimisə köpək balığının cəngindən xilas etmişdi. "Dəniz İblisi"-ndən qəzetlər yazırdı və varlığını təkzib edən elmi ekspedisiya da təşkil edilmişdi, lakin mövhumatçı ispanları və hindliləri inandırmaq mümkün olmamışdı. İnsanlar xeyli müddət dənizdən kənar gəzməyə çalışdılar. Balıq, ən əsası isə mirvari ovu azaldı. Bu da "Meduza"-nın…