Niftiyevin bloqu

  Erix Frommla tanışlığım: Marksın insan konsepsiyası əsəri məni Erix Fromm yaradıcıllığı ilə tanış etmişdi. Çox bəyənmişdim. Bir çox mövzularda şəxsi fikirlərimin formalaşmağına öz tövhələrini vermişdir. Eyni zamanda Erix Frommun digər kitabları haqqında da çox eşitmişəm. Çalışıram bu hərtərəfli, dərin düşüncəli, ensiklopedik insanın kitablarını oxuyum. Bunlardan biri də “Sevmə sənəti” oldu. Kitab nədən bəhs edir: Kitab sevginin nəzəriyyəsi və praktikasından bəhs edir. Əlbəttə ki, düşüncəli insan sevginin çox geniş miqyaslı anlayış olduğunu dərk edir. Belə ki, bir çoxları sadəcə qarşı cinslə münasibətlərdə nə isə öyrənmək üçün bu kitabı alır, amma kitabda xüsusiylə valideyn və tanrı sevgisi üzərində dayanılmışdır. Sevgi haqqında bir çox şeyləri aydınlaştıran və düşündürən kitab. İradlarım: 1)Hər şeydən öncə tərcümə: Türkiyə türkcəsində oxudum və tərcümədə çox böyük problemlər olmasa da  var. Cümlələr uzun və anlaşılması çətin yerlər oldu. Bu yaxınlarda isə Qanu...

Oyuncaq dünya...Deməli bu hekayəni əvvəlcə başa düşməsəm də sonra həm fərqli həm də köhnə mövzulu yaradıcıllıq nümunəsi olduğunu gördüm. Açığı deyim hekayədə banallıq olsa da çox maraqlı ideyası var. Belə ki: Parlaq işıqdan sonra (bu atom bombası kimi qəbul edliməlidir) insanlıq məhv olur, yer üzündən silinir və əvəzinə bildiyimiz oyuncaqlar, parçadan olan ayılar, plasmasdan olan gəlincik və əsgərlər dirilib bu dünyada yaşamağa başlayırlar. İnsanların yerinə oyuncaqlar bu dünyada yaşasalar da, belə ki, onlar insanlardan, insanları narahat edən mövzu və hadisələrdən fərqli şeylər düşünməyib, etməyirlər. Hekayənin baş obrazı, yəni prataqonisti bəzi şeyləri xatırlayır. Belə ki, o öz yaradıcısını xatırlayır və çətinliklərlə xəritə tapıb oyuncaqların yaşayış yerini tərk edir və yaradıcı ilə görüşməyə gedir, amma hekayə burada da bitir... Qısaca bu süjetdən aydın olur ki, mövzu, tarix boyunca insan təssəvürünü çətinliyə salan mövzulardandır. Yaradıcı ilə görüş və bizdən əvvəl nə olub...

İnsan hissləri universaldır. Yəni dilindən, dinindən və irqindən aslı olmayaraq, bu planetdə yaşayan bütün insanlar eyni hissləri yaşayırlar. Bu hissləri müxtəlif yaş dövrləri üçün müxtəlif cür olur. Hamımızın yaxşı tanıdığı yazıçı olan Lev Tolstoyun “Uşaqlıq” əsərini oxumazdan qabaq, sizə məsləhət görərdim ki, bir neçə dəqiqəliyə gözlərinizi yumun və uşaqkən nələrə sevindiyinizi, nələrə kədərləndiyinizi və böyüklər haqqında nələr düşündüyünüzü xatırlayın. Lev Tolstoy, triologiyasının bu ilk əsəri ilə bizə, 10 yaşlı uşağın nələr hiss etdiyini, nələr yaşadığını, səmimi, təmiz və canlı dillə çatdırır. Daha ilk səhifələrdən oxucu əsərin baş obrazının psixologiyasını və ruhunun hərəkətini (dialektik mənada ruh) sezə bilir. Bu yaradıcıllıq nümunəsində çox mühüm məsələ - şəxsiyyətin formalaşması məsələsinə aydınlıq gətirlir. Əsərin baş obrazı Nikolenka İrtenyovun şüurunda çox zəngin bir dünya əks olunur: oğlan çox yaradıcı və həssasdır, o, öz kiçik qəlbinin hər bir hərəkətini izləyir,...

Antonio Bolivar cəngəlliklərdə ilk məskunlaşanlardandır. Cəngəllikdə 40 il yaşamasına baxmayaraq yenicə oxumaq bacarığını kəşf edir. O, savadı, təhsili olmayan insanlarla birlikdə yaşayır. Qiraət Antonionu daha xoşbəxt edir və onu Cozefina ilə tanış edir.  Antonio çox ləng oxuyur. Bəzən bir sözün üzərində saatlarca düşünür və onun mənasını dərk etməyə çalışır. Hərdən bunu niyə etdiyini öz-özünə sual verir. Qiraət Antonionu qeyri-insani mühitdə, cəngəllikdə, insan kimi olmağa köməklik edir. Hərgah qeyri-insani mühit sadəcə cəngəlliyə aid deyil elə deyilmi? Pis və yaxşı ölüm: Müasir insanın ovçuluğu haqqında düşünürsüz heç? Biz insanları heyvanlardan ayıran ən əsas fərq bizim çox vaxt öldürmək xatirinə öldürdüyümüzü, heyvanların isə sağ qalmaq və qidalanmaq xatirinə öldürdükləridir. Vəhşi heyvan əyləncə xatirinə ya da qurbanının üzərində tam hakimlik hissi xatirinə  öldürmür. O (heyvan ya da digər canlılar) nifrət etməyi bacarmır. Biz isə bacarırıq. Antonionun yaşad...

Necə də gözəl şəkildi elə deyilmi? Məni bloq yazısı yazmağa ilhamlandırdı. Daha 5-10 saniyə bundan öncə gördüm şəkli və artıq yazıram... İnsan gənc yaşlarından sosial mühitini dəyərləndirməyə başlayır. Sağına soluna baxır və müqayisə edir, ətrafındakı insanların davranışlarını müşahidə edir. Görür ki, kimisi isə bahalı paltarlar geyinir, kimisi bahalı telefonlar istifadə edir, kimisi gündən-günə piylənir, kimisi isə böyük-böyük danışır. İstər-istəməz həmin insanda da bütün bunlara istək və maraq yaranır. İnsan rəqabətcildir dostlar. Ətrafındakıları isə rahat-rahat, əylənərək, sözdə həyatın dadını çıxardaraq yaşayıb gedir. Bunları kənardan izləyən dostumuz isə, düşünür ki, bunlar niyə məndə yoxdu. Şəkilə diqqətlə baxanda görürük ki, birinci dovşan narahatdır. İkinci isə rahatdır, amma hələ heç biri kökü torpaqdan çıxarmayıblar. Bunu yarış kimi və ya buna bənzər nə ilə istəsəz müqayisə etmək olar. Yarpaqlar sadəcə birinci mərhələdir. İkinci mərhələ isə həlledici olur. Dig...

Bu yaxınlarda çoxdan oxuduğum amma yaddaşımda yaxşı qalan “Bir Kapıcının Sıradan Hayatı” kitabı yadıma düşdü. Yaxşı yadımdadı ki, ikinci kursun qış aylarında oturub gündən-günə artan kitab oxumaq həvəsimin ehtiyaclarını ödəyirdim. Kitabın yazarı tanınmış birisi deyil. Çox güman ki, həvəskar olaraq belə bir şey yazıb ortaya qoyub. Kitabın motivləri çox sadə olsa da, bəyəndiyim, kitabın səmimi mühiti oldu. 10 kiçik hekayələrin birləşməsi olan kitab, əslində günümüz etibarıyla olduqca aktual mövzulara toxunur. Kitabda insanlararası münasibət və ünsiyyətə yaxşı nümunələr və maraqlı hadisələr tapacaqsınız. Kitab haqqında müsbət fikirləmi yazıçıya facebook vasitəsiylə çatdırdım. Bu kiçik dialoqu sizlərə də çatdırıram (dialoq türkcə olmuşdur): İbrahim Niftiyev: Selamun Aleykum Murat bey. Ben Baküde yaşıyorum ve internette sizin kitabınızı (Bir Kapıcının Sıradan Hayatı) gördüm. İsmi ilgimi çekti ve indirdim. 3 gün içinde de bitirdim. Hikayeler tamamen ismini doğruluyor. Yani günlük ya...

Kitab həcmcə çox kiçik olsa da (76 səh) çox şey haqqında oxucunu düşündürmək iqtidarındadır. Maraqlı epizodlar olsa da nə faydalı nə də dəyərli kitabdır (bu şəxsi qənaətdir). Kitabın üz qabığı və arxa üzündəki tanıtımı diqqəti cəlb edir. Üz qabığına diqqətlə, çox diqqətlə baxaq: partlayan bomba olan ermənistan, sərhədləri itələyən Gürcüstan və ayağımızın altını qzazan İran. Hərgah İran Cənubi Qafqaz ölkəsi deyil və kitabda İranla əlaqədar bir şey yoxdu, amma şübhəsiz Cənubi Qafqaza təsiri böyükdür. Format etibariylə isə kitab daha çox yazarın region millətlərinin tarixi ilə əlaqədar olan problemləri və xarakterik xüsusiyyətləri haqqında şəxsi fikirləri və eşitdiyi hekayələrdir. Qafqaz etnik cəhətdən çox zəngindir. Şəxsən özüm də çox tez-tez bu zənginlik haqqında düşünürəm. Heç də pis kitab deyil. Söhbət tipində bir şeydi. Gözləntilərimi doğrultmadı. Bəyənmədiyim şey onlar oldu ki, yazıçı neçə-neçə əsrlər bundan öncə olmuş hadisələri 21-ci əsr insanının düşüncə tərzi ilə mühaki...